Vliegtuigen op een dirt-strip bij zonsondergang
Tripverslag · Zuid-Afrika, Botswana & Zimbabwe

This is Africa!

Door Walter Rijk

Een vlieg-safari; dat leek me een leuke manier om Afrika te ontdekken en afgelopen september hadden Klarien en ik de mogelijkheid om deze trip te ondernemen. Het is niet onze gewoonte om georganiseerde reizen te boeken, maar in dit geval was het noodzakelijk omdat we geen enkele kennis hadden van vliegen in het zuiden van Afrika. Het was een georganiseerde reis en naast ons gingen nog twee Nederlanders en vier Nieuw Zeelanders mee en van de organisatie nog drie mensen. In totaal waren we met vier vliegtuigen.

Een week voor de het begin van de trip kwamen we aan in het ‘prachtige’ Johannesburg waar ik nog steeds mijn skills test moest doen om de Forgeign Licence Validation te verkrijgen. In januari had ik dat al geprobeerd in Stellenbosch bij Kaapstad, maar door de ondoorgrondelijke ambtelijke molens van de Zuid-Afrikaanse Civil Aviation Authority was dat nog niet gelukt.

De planning was om een Cessna 182 te huren en daar had ik in Nederland speciaal nog wat ervaring voor opgedaan, maar een paar weken voor vertrek had de eigenaar de kist gecrasht dus dat plan ging niet door. De vervanging werd een Piper 28-235, de zescilinder uitvoering van de standaard PA-28. Ook prima, dan doen we het daarmee. Ik had al enig ervaring op de PA-28, dus een iets andere uitvoering zou ook wel lukken.

Omdat de skills test zou worden uitgevoerd door een andere club dan die in Stellenbosch, moesten er toch nog een paar theorie dingen opnieuw. Samen met reisgenoot Chris eerst een dagje theorie in het ijskoude clubhuis van Brakpan Airfield (FABB), het werd die dag niet warmer dan 6°C en de verwarming in het gebouw deed niet zo veel. Na een dagje bibberen was alle theorie afgerond en kon er de volgende dag gevlogen worden.

De density altitude is in Johannesburg iets waar je echt wel rekening mee moet houden. Brakpan ligt op 5.300 ft en met hoge temperaturen en een hoge luchtdruk kan je zo op 8.000ft density altitude zitten. Een zescilinder motor is dan wel heel fijn. Met een maximum van 12°C die dag viel het allemaal wel mee. De tocht ging van Brakpan naar Wonderboom (FAWB) waarbij we onderweg langs Johaanesburg en over de Cullinan diamantmijn vlogen; een gigantisch diep gat in de grond. Op Wonderboom een touch-and-go en door naar Witbank (FAWI), een asfalt baan van slechts 11m breed. Dat was even wennen. Daarna wat oefeningen in de East Rand Flying Training Area, een gebied speciaal toegewezen voor vliegoefeningen, en toen terug naar het veld. De skills test was binnen.

Onderweg boven Zuid-Afrika
Onderweg boven Zuid-Afrika

De vliegtrip naar Botswana en Zimbabwe zou beginnen op Lanseria Internation Aiport (FALA) en het gehuurde toestel moest nog wel worden overgevlogen van Brakpan. Maar daarvoor had ik natuurlijk wel eerst nog het fysieke brevet nodig. Onder het motto This Is Africa werden alle onverklaarbare vertragingen goed gepraat en na een flinke oefening in geduld kwam het brevet op het allerlaatste moment binnen.

Erg laat op de dag vertrokken we naar Lanseria, eerst een stukje naar het zuiden om de CTR van Johannesburg heen en daarna in noordwestelijke richting. Het gebied om Johannesburg noemen ze een special rules area en er zijn diverse uitzonderingen van kracht. De semi-circular rule werkt niet van oost naar west maar van noord naar zuid. Onder de CTR is er geen luchtverkeersleiding, maar doet elk vliegtuig regelmatig een broadcast om positie, hoogte en richting bekend te maken. Na een korte vlucht, met veel frequentiewisselingen kwamen we vlak voor het einde van de daglichtperiode aan.

Avondlicht boven het bushveld
Avondlicht boven het bushveld

De vliegtrip kon de volgende dag van start gaan… dachten we. Mijn brevet was dan wel binnen, maar dat van Chris nog steeds niet, want zijn document van de Nieuw-Zeelandse CAA was zoek geraakt in de chaotische mailboxen van de Zuid-Afrikaanse CAA. This is Africa! Op Lanseria konden we in de super goede lounge wachten en om drie uur ’s middag werd het brevet afgeleverd door een koerier. Op naar de eerste overnachtingsplek in Limpopo Lipadi in Botswana.

Dit veld (FBLL) is geen douaneveld dus moesten we eerst via Limpopo Valley (FBLV) om daar door de douane te gaan. Het vliegveld heeft zowaar een asfalt baan, en het douanekantoor is een mooi gebouwtje met rieten dak en de procedure was snel afgerond. Snel door naar Limpopo Lipadi en niet al te hoog vliegen, want dan zie je meer van het landschap. Bij het veld aangekomen maakten we eerst een low-pass over de baan om daarmee het wild te verjagen dat er op of naast zou kunnen staan. Tegelijkertijd nog even de windzak checken voor de te gebruiken landingsrichting. Het veld heeft geen toren en zelfs geen eigen frequentie en dan is het een kwestie van blind calls op de algemene frequentie doen.

Na de low-pass op 20ft eerst 45° naar rechts, daarna omkeren en in de tegengestelde richting landen. Het was een prachtige dirt-strip, met mooie rode aarde en ook nog eens behoorlijk vlak. Na de landing kon het vliegtuig aan de rand worden geparkeerd en moesten er doornstruiken rond de wielen gelegd worden, die de hyena’s op afstand moeten houden. Dat zijn de steenmarters van Afrika; ze knagen graag aan het rubber van de banden. De laatste kist kon net voor het donker binnenkomen en hierna konden we met terreinwagens naar de lodge.

ZS-JOE op de dirt-strip, met doornstruiken tegen de hyena’s
ZS-JOE op de dirt-strip, met doornstruiken tegen de hyena’s

De volgende twee dagen brachten we door met game drives, waarbij we een hoop wilde dieren hebben mogen zien. Een mooie afwisseling met het vliegen.

Giraffe
Giraffe
Witte neushoorns
Witte neushoorns
Wilde hond
Wilde hond

De volgende bestemming was Gweta (geen ICAO afkorting) met een korte tussenstop in Francistown (FBPM) waar we zouden tanken. Die stop duurde alleen iets langer dan verwacht, het was 40°C en het pompstation bleek last te hebben van vapor-lock. Er kwam geen druppel AvGas uit de installatie. Wat de jongen, die de pomp bediende, ook probeerde niks werkte. Uiteindelijk hebben we, onder enig protest van de brandstofjongen, met de handpomp de brandstof in emmers gepompt en met een trechter in het vliegtuig gegoten. Drie van de vier vliegtuigen hadden helemaal geen dipstick dus het aantal emmers dat er in moest worden gegoten was vooral een kwestie van goed rekenen, en dan nog een emmertje extra voor de gemorste brandstof.

Uiteindelijk kwamen we, ook net weer voor zonsondergang, aan in Gweta. Weer een dirt-strip, 1.100 meter lang en op een hoogte van 3.000ft. En als enige voorziening een windzak. Ook hier weer met de terreinwagen naar de slaapgelegenheid, die dit keer wel heel bijzonder was. Gewoon een matras en een slaapzak op de zoutvlakte. Dat was een prachtige belevenis.

De zoutvlakte
De zoutvlakte

Na ’s ochtends vroeg wakker te zijn geworden door de opkomende zon konden we eerst genieten van een ontbijtje met om ons heen alleen maar zoutvlakte die we de avond ervoor in het donker nog niet konden zien. Op de weg naar het vliegveld eerst nog de stokstaartjes bekeken en daarna met vier vliegtuigen op weg naar Maun (FBMN) om weer te tanken en alle douaneformaliteiten af te handelen. Daarna door naar Victoria Falls in Zimbabwe (FVFA). Beiden grote vliegvelden dus runway genoeg voor de take-off.

De hele reis hadden we geluk met het weer. Geen regenbuien of laaghangende bewolking, alleen regelmatig erg heiig. Soms was dit gewoon het weer en soms waren het bosbranden, vaak behoorlijk richting IMC omstandigheden.

In Victoria Falls kwamen we om 17:45 aan en toen bleek bijna al het personeel al vetrokken. De laatste commerciële vlucht was om twee uur binnengekomen en daarna was iedereen vertrokken. Dus dan maar even wachten tot douane en immigratie weer op kwamen dagen. Tijdens het wachten hadden we mooi de tijd om de GenDec formulieren weer in te vullen. Iets wat nodig is bij elke grensovergang, waar er soms twee stuks nodig zijn en een andere keer weer geen. Alle formaliteiten en landingsgelden worden in Afrika vastgelegd op papieren formulieren met stempels en handtekeningen, echt old-school. We hebben veel formulieren gezien. But hey, this is Africa.

ZS-JOE met de bagage op het platform
ZS-JOE met de bagage op het platform

De Victoria watervallen waren de volgende dag in ieder geval prachtig om te zien. En direct daarna weer verder voor een korte vlucht naar Kasane {FBKE) dat weer in Botswana ligt. Hier een prachtige riviercruise gedaan, waar we weer een hoop wilde dieren hebben gezien.

De Victoria watervallen
De Victoria watervallen

Het vliegen in het zuiden van Afrika, is toch net wat anders dan in Europa. Zuid-Afrika heeft dan nog wel een AIP waar je informatie in op kan zoeken en formeel heeft Botswana dat ook, maar die kan je niet zo maar download, die moet je kopen. Maar ja, dat werkt dus gewoon niet en de informatie moet je maar uit SkyDemon halen en wat kopietjes van Jeppesen kaarten. Je ziet bij de velden de freqenties staan zoals we die ook wel kennen: ATIS, Tower, Ground en Approach. Alleen werkt er vaak maar 1 frequentie. ATIS doet het nooit en er is altijd wel een NOTAM over een frequentie die het niet doen. Maar na een paar velden weet je hier ook weer mee om te gaan, want this is Africa!

Het was een druk reisschema dus de volgende dag gingen we weer verder en nu weer naar Maun (FBMN), de toegangspoort voor de Okavangodelta. In Maun hadden we vier terreinwagens waarmee we naar het Moremi game reserve zijn gereden en daar drie dagen in tentjes boven op de auto’s hebben geslapen. Tussen de wilde beesten, geen hekken en geen rangers voor de bewaking. Als je ’s avonds naar de WC moest, dan eerst met je zaklamp schijnen om te kijken of er roofdieren zaten. Hun ogen lichten dan namelijk op. Best spannend allemaal voor stadsmensen zoals wij.

Onze terreinwagen met tent op het dak
Onze terreinwagen met tent op het dak
Met de mokoro langs een olifant
Met de mokoro langs een olifant

Botswana was aan het eind van het droge seizoen en alle dieren gingen richting het water waardoor we enorm veel wilde dieren hebben gezien. Soms ook wel van heel dichtbij, zoals Klarien ervaarde toen ze rustig een boekje zat te lezen en er ineens een enorme mannetjesolifant op 3 meter afstand naast haar stond. Die hoor je dus niet aankomen.

Na alle avonturen was het weer tijd om terug naar Johannesburg te gaan. Eerst naar Gabarone (FBSK) in Botswana, daar weer de douane door, dan weer naar Lanseria, ook weer voor de douane en dan door naar Brakpan.

De vlucht van Maun naar Gabarone was bijna drie uur en het landschap was daar niet heel afwisselend. Botswana is vlak met veel dezelfde vegetatie. Daarnaast is de turbulentie in de lucht er bijna altijd wel behoorlijk fors, veel meer dan we in Nederland gewend zijn. Je blijft aan het trimmen en van het en op het andere moment schiet je VSI naar 1.000 ft/min. Het zet je mooi aan het werk, zeker als je geen autopilot hebt.

Het vlakke landschap van Botswana
Het vlakke landschap van Botswana

In Zuid-Afrika wordt het landschap ineens weer veel gevarieerder. Veel meer bergen en het wordt er ook weer hoger. Dus goed opletten, maar ook weer niet te hoog vliegen om niet in de TMA van Johannesburg te komen.

Na Lanseria door naar Brakpan om de kist weer naar huis te brengen. Na een totale vliegtijd van 5 uur voor die dag, landen wederom iets voor zonsondergang en was daarmee de vliegreis ten einde. De eerste vlucht in de Special Rules Area was spannend en ging nog wat houterig, nu ging het uitermate soepel. Het was een enorm gave tocht waarin ik weer veel geleerd heb en mijn beperkte vliegervaring weer heb kunnen verrijken. Een ervaring die smaakt naar meer.

Walter Rijk

← Alle tripverslagen

Zelf de bergen in?

Met je PPL en een goede voorbereiding is Europa binnen bereik. Neem contact op voor een kennismaking.

Boek een proefles Stel je vraag